باب 9 / 19
سعی: رفت و آمد میان صفا و مروه
هفت بار رفتن میان کوه‌های صفا و مروه به پیروی از هاجر: اینکه در مذهب حنفی واجب است، شرایط آن، شمارش دورها، سنت‌ها و دعاها، چراغ‌های سبز، و نکته‌هایی که در طبقهٔ بالا و پایین باید مراقب آنها بود.
سعی چیست
سعی هفت بار رفت و آمد میان کوه‌های صفا و مروه است. در مذهب حنفی واجب حج و عمره است, نه رکن. یادآور جست‌وجوی هاجر است که میان این دو کوه می‌دوید و برای پسرش اسماعیل آب می‌جست تا الله چشمهٔ زمزم را جاری کرد (باب 4).
إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِن شَعَائِرِ اللَّهِ ۖ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا
تلفظ Innaṣ-ṣafā wal-marwata min shaʿā'irillāh, faman ḥajjal-baita awiʿtamara falā junāḥa ʿalaihi an yaṭṭawwafa bihimā.
معنا صفا و مروه از نشانه‌های الله‌اند. پس هر که حج خانه یا عمره بگزارد، گناهی بر او نیست که میان آن دو رفت و آمد کند.
سورهٔ بقره 2:158
امروز هر دو کوه و راه میان آنها, مسعی، به درازای حدود 420 متر, درون مسجدالحرام، در رواقی دراز و دارای تهویه در چند طبقه است.
شرایط سعی درست
- پس از طواف باشد: طواف عمره، طواف قدوم یا طواف زیارت (دست‌کم بخش بیشتر آن، چهار دور). سعی پیش از هر طواف درست نیست.
- از صفا آغاز و در مروه پایان یابد. صفا تا مروه یک است؛ مروه تا صفا دو؛ دور هفتم در مروه پایان می‌یابد. دوری که ابتدا از مروه آغاز شود شمرده نمی‌شود.
- هفت دور، با یقین.
- درون مسعی، مسیر تثبیت‌شدهٔ میان دو کوه.
- نیت سعی؛ قدم‌زدن عادی نیست.
سنت‌های سعی
- با وضو بودن.
- لمس حجر اسود (استلام) پیش از رفتن به صفا.
- بیرون رفتن از دروازهٔ صفا.
- اندکی بالا رفتن بر صفا و مروه.
- رو به کعبه ایستادن، تکبیر و تهلیل گفتن، و دست‌ها را برای دعا بر صفا و مروه بلند کردن.
- هفت دور را پی‌درپی انجام دادن.
- مردان میان چراغ‌های سبز تند می‌روند (رمل). زنان عادی راه می‌روند.
- دعا و ذکر در سراسر آن.
- پیاده رفتن، اگر توان باشد.
سعی، گام به گام
- پس از طواف، دو رکعت، دعا در ملتزم، زمزم و استلام، به صفا بروید.
- هنگام نزدیک شدن «إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِن شَعَائِرِ اللَّهِ…» بخوانید و بگویید «أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ.»
- اندکی بالا بروید، رو به کعبه بایستید، دست‌ها را بلند کنید، سه بار الله اکبر و ذکر زیر را بگویید و دعا کنید.
- به سوی مروه بروید. میان چراغ‌های سبز، مردان تند می‌روند.
- در مروه, دور یکم, رو به کعبه بایستید و ذکر و دعا را تکرار کنید.
- به صفا برگردید: دور دوم.
- ادامه دهید تا دور هفتم را در مروه تمام کنید.
- سپس مو را بتراشید یا کوتاه کنید (باب 10).
اللّٰهُ أَكْبَرُ، اللّٰهُ أَكْبَرُ، اللّٰهُ أَكْبَرُ. لَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ، وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ. لَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ، أَنْجَزَ وَعْدَهُ، وَنَصَرَ عَبْدَهُ، وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ
تلفظ Allāhu akbar (×3). Lā ilāha illallāhu waḥdahū lā sharīka lah, lahul-mulku wa lahul-ḥamd, wa huwa ʿalā kulli shai'in qadīr. Lā ilāha illallāhu waḥdah, anjaza waʿdah, wa naṣara ʿabdah, wa hazamal-aḥzāba waḥdah.
معنا الله بزرگ‌ترین است (سه بار). معبودی جز الله، یگانه و بی‌شریک، نیست؛ فرمانروایی از آنِ اوست و ستایش از آنِ اوست، و او بر هر چیز تواناست. معبودی جز الله یگانه نیست؛ وعدهٔ خود را وفا کرد، بنده‌اش را یاری داد، و گروه‌های دشمن را تنها خود شکست داد.
از توصیف حج پیامبر در صحیح مسلم
رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ، إِنَّكَ أَنْتَ الْأَعَزُّ الْأَكْرَمُ
تلفظ Rabbighfir warḥam, innaka antal-aʿazzul-akram.
معنا پروردگارا، ببخش و رحم کن. به‌راستی تو ارجمندترین و بخشنده‌ترینی.
روایت‌شده از ابن مسعود و ابن عمر
نکته‌هایی که باید مراقب بود
- راه‌های ویژهٔ ویلچر: پیش از پای هر کوه می‌چرخند؛ چرخیدن در آنجا همچون رسیدن به کوه شمرده می‌شود.
- توقف برای زمزم: اگر در سعی برای نوشیدن می‌ایستید، پیش از ادامه کمی از جایی که ایستاده بودید به عقب برگردید.
- طبقهٔ پایین: مطمئن شوید که در هر دو صفا و مروه به انتهای گذرگاه می‌رسید.
- سعی نفلی وجود ندارد. سعی تنها همراه حج یا عمره و پس از طواف انجام می‌شود.
- از «سلمانی‌های» غیررسمی در مروه که مزد زیاد می‌گیرند برحذر باشید.
اگر شمارش را گم کنید یا وقفه‌ای پیش آید
- اگر شک دارید که پنج دور را تمام کرده‌اید یا شش دور، عدد کمتر را بگیرید و ادامه دهید.
- اگر اقامت گفته شد، با جماعت نماز بخوانید، سپس از جایی که ایستاده بودید ادامه دهید.
- اگر خسته‌اید می‌توانید استراحت کنید و سپس ادامه دهید.
- ترک یک دور یا بیشتر از سعی بی‌عذر دم لازم می‌کند؛ ترک کمتر از چهار دور را می‌توان با صدقه جبران کرد (باب 7).