باب 3 / 19
آماده کردن دل و کارهای خود
حج مدتها پیش از میدان هوایی آغاز میشود. دوره هفتهٔ نخست خود را به سفر درونی اختصاص میدهد: نیت خالص، توبه، سر و سامان دادن به کارهای خود، پاک کردن اخلاق, و شناختن خرافاتی که میتوانند بیصدا حج را تباه کنند.

ده ادب پیش از حرکت
دوره ده ادب را برای هر کس که برای حج یا عمره آماده میشود برمیشمارد:
- نیت خالص، تنها برای خشنودی الله.
- توبهٔ خالص (توبهٔ نصوح): ترک گناه، پشیمانی از آن، عزم بر بازنگشتن به آن، و, در آنچه به مردم مربوط است, پس دادن حق آنان.
- تنها از مال حلال خرج کردن برای حج.
- برداشتن توشه و پول کافی برای سفر، و گذاشتن اندازهٔ کافی برای کسانی که نفقهشان بر شماست.
- برگزیدن همراهانی که شما را یادآوری کنند، کمک کنند و بر راه نگه دارند.
- دعا و ذکر را از همین اکنون بخشی از زندگی روزانه کردن، نه فقط در مکه.
- نوشتن وصیت (وصیتنامه).
- طلب بخشش و بخشیدن، و با دل پاک نسبت به همه رفتن.
- پاک کردن دل: پروراندن صفات پسندیده (محموده) و راندن صفات ناپسند (مذمومه).
- پایداری (استقامت) و جدی بودن در آموختن چگونگی ادای حج و عمره.
پاک کردن نفس (تزکیةالنفس)
آمادگی واقعی زائر دلی است که برای دیدار پروردگارش آماده باشد. دوره اینها را توصیه میکند:
- عقیدهٔ درست (عقیده) و عمل درست به شریعت.
- دانش و فهم اسلام.
- پنج نماز روزانه، در وقت خود, زائری که در خانه نماز را سهل بگیرد، در ازدحام مکه بهسختی از آن نگهبانی میکند.
- عبادت نفلی:
- نماز شب (قیاماللیل) و نماز توبه؛
- صدقه, از مال، تلاش یا سخن نیک؛
- دعا و ذکر فراوان؛
- خواندن قرآن؛
- کارهای نیک از هر گونه.
- پرهیز از شوخی بیش از حد و سخن بیهوده (لغو).
صفاتی که باید پروراند و صفاتی که باید رها کرد
حج شما را در ازدحام، گرما و صفها با مردمانی از همهٔ ملتها قرار میدهد. اخلاق شما آزموده میشود، اغلب چند بار در روز. از همین اکنون بر آن کار کنید.
| پسندیده (محموده) | ناپسند (مذمومه) |
|---|---|
| توبه؛ یاد الله | فراموش کردن الله و پیامبرش ﷺ |
| امانتداری (امانت) | دوستی بیش از اندازهٔ دنیا |
| صبر و شکر | خودخواهی |
| اخلاص و خشنودی (رضا) | خشم |
| کوشش و بخشندگی | تکبر و ریا و خودپسندی (عُجب) |
| صرفهجویی و ملاحظهکاری | اسراف |
| مهربانی و گذشت | دروغ و فریب |
| یاری رساندن به یکدیگر | جنگ و جر و بحث و دشنام |
| وفای به وعده و رعایت وقت | غیبت |
| مسئولیتپذیری و اتکا به خود | بخل |
| پایداری (استقامت) | حسد و کینه به دل گرفتن |
| همیشه راست گفتن | خیانت |
| پاکیزه بودن | آلوده و بیپروا بودن |
| نرمخویی | سخن و کار بیهوده؛ بدگمانی به دیگران |
ادب در سرزمین مقدس
وقتی رسیدید، به یاد داشته باشید که میهمان خانهٔ الله هستید. آدابی که دوره برای حرم برمیشمارد:
- بر الله تکیه کنید، نه بر مردم.
- به یاد داشته باشید که میهمان الله هستید.
- بهترین اخلاق را نشان دهید.
- به یاد داشته باشید که کل سفر عبادت است, نه تفریح.
- به آنچه به شما داده میشود شاکر و قانع باشید: اتاق، غذا، بس.
- از سخن و کار زشت دوری کنید.
- از تکبر بپرهیزید.
- با زائران دیگر جر و بحث نکنید و آزارشان ندهید, آنان نیز میهمانان اللهاند.
- شایعه و داستانهای ناتحقیقشده را پخش نکنید.
- وقت خود را با عبادت پر کنید: طواف، قرآن، اعتکاف، دعا، توبه و استغفار.
- به دیگران کمک کنید و با آنان همکاری نمایید.
خرافاتی که باید از آنها پرهیز کرد (خرافات)
در طول سالها، کارهایی که در اسلام پایهای ندارند به حج چسبیدهاند. بعضی تنها پول را هدر میدهند؛ بعضی به شرک, شریک گرفتن برای الله, نزدیک میشوند و میتوانند به ایمان انسان زیان برسانند. دوره آنها را بهطور مشخص نام میبرد تا زائران آنها را بشناسند:
| کار | باور نادرست پشت آن |
|---|---|
| گرفتن تکههایی از پوشش کعبه (کسوه) | اینکه برکت میآورد یا کسبوکار را رونق میدهد |
| بردن پارچهٔ سفیدی که چون جانماز به کار رفته به خانه تا کفن شما شود | اینکه عذاب قبر را سبک میکند |
| بردن تهدیگ برنج از منا یا برنج خشکشده در آفتاب عرفات به خانه | اینکه تجارت را رونق میدهد یا بخت میآورد |
| در آغوش گرفتن ستونهای مسجدالحرام | اینکه عمر را دراز میکند یا ثروت میآورد |
| چسبیدن به پوشش کعبه برای طلب حاجت | از کعبه خواستن به جای خواستن از الله |
| گذاشتن پول زیر کسوه در طواف و سپس پس گرفتن آن | اینکه پول «سرمایهٔ اولیه» کسبوکار میشود |
| گذاشتن کاغذی با شهادتین در خانه پیش از سفر | اینکه از مردن در سرزمین مقدس جلوگیری میکند |
| بستن تعویذ و طلسم (تنگکل، عزیمت) | اینکه از شما محافظت میکند |
| خواندن بومو (جادوگر) برای «محافظت» خانه پیش از رفتن | اینکه بلا را دور میکند |
| بردن آب هفت چاه در طواف برای ساختن دارو | اینکه شفا میدهد |
| خریدن گواهی از «شیخ» در مکه که حج شما را تأیید و نامی تازه به شما بدهد | اینکه حج شما را معتبر میکند |
| برداشتن چوبهای جاروهای مسجدالحرام | اینکه برکت میآورند |
| مالیدن و دست کشیدن بر درهای دو مسجد مقدس | اینکه برکت میآورد |
| بردن آب زمزم، کشمش، خرما یا پول به طواف تا «دارو» یا «سرمایهٔ اولیه» شوند | اینکه طواف آنها را به تعویذ تبدیل میکند |
| دفن هفت سنگ در عرفات | اینکه هفت دروازهٔ دوزخ را میبندند |
| بریدن پنهانی ریسمانها در عرفات | اینکه گریهٔ کودکان را بند میآورد یا مشتری میآورد |
| بردن شن عرفات برای نخستین گامهای کودک | اینکه کودک مشهور، تندرست یا دلیر میشود |
آنچه شهادت را باطل میکند
چون برخی خرافات به شرک میلغزند، دوره آنچه گواهی ایمان (شهادت) را باطل میکند نیز برمیشمارد:
- شریک گرفتن برای الله سبحانه و تعالی در عبادت.
- چیزی را واسطه میان خود و الله گرفتن.
- مشرکان (مشرکین) را کافر ندانستن.
- باور به اینکه آموزهٔ دینی دیگر با اسلام برابر یا کاملتر است.
- نفرت داشتن از چیزی که پیامبر ﷺ بهعنوان شریعتش برقرار کرده است.
- ریشخند کردن الله سبحانه و تعالی، کتاب او، یا هر چه از دین اوست.
- باور داشتن و عمل کردن به جادو، یا دوستی با جنیان.
- یاری دادن مشرکان در جنگ با مسلمانان.
- باور به اینکه برخی مردم مجازند از شریعت پیامبر محمد ﷺ پیروی نکنند.
- روی گرداندن از دین الله سبحانه و تعالی، یا از آنچه شرط مطلق مسلمان بودن است.
توحید خود را پاک نگه دارید: بنیادی است که کل حج بر آن ایستاده است.
سر و سامان دادن به کارهای دنیوی
- قرضها: آنچه واجب است ادا کنید، یا رضایت طلبکار را بگیرید و جزئیات را در وصیت بنویسید.
- وصیتنامه (وصیت) و ترکه: به خانوادهٔ خود بگویید اسنادتان کجاست. کسی را برای اداره کردن کارهایتان در مدت غیبت تعیین کنید.
- خانواده: برای نگهداری کودکان و پدر و مادر سالخورده ترتیب بدهید و نفقهٔ کافی برای تمام مدت بگذارید (نفقه).
- کار: رخصتی خود را مدتی پیش ترتیب بدهید, ممکن است شش یا هفت هفته دور باشید.
- صحت: معاینهٔ طبی را زود انجام دهید و مشکلات را پیش از سفر درمان کنید (به باب 17 نگاه کنید).
- دانش: در همهٔ جلسههای دورهٔ حج و تمرین عملی (عملی) شرکت کنید. همین حالا بپرسید, پرسیدن در ازدحام دو میلیون نفر بسیار سختتر است.
سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَٰذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ، وَإِنَّا إِلَىٰ رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ
تلفظ Subḥānal-ladhī sakh-khara lanā hādhā wa mā kunnā lahu muqrinīn, wa innā ilā rabbinā lamunqalibūn.
معنا پاک است آن که این را برای ما مسخّر ساخت، و ما خود توانایی آن را نداشتیم؛ و ما بهسوی پروردگارمان بازخواهیم گشت.
سورهٔ زخرف 43:13–14