Hac ve Umre: Anlamı, Farziyeti ve Sevabı

Hac ve Umre nedir

Hac, hac aylarında Mekke'deki Kâbe'ye (Allah'ın evi, Beytullah) gidip belirli ibadetleri belirli bir şekilde ve belirli zamanlarda yerine getirmektir. Haccın en önemli günü Zilhicce'nin 9'uncu günü olan Arafat günüdür ve Hac, İslam'ın beşinci şartıdır.

Umre, Kâbe'yi ziyaret edip daha az sayıda ibadeti, ihram, tavaf, sa'y ve saç kesmeyi, yapmaktır; Hacdan farklı olarak yılın her zamanında yapılabilir (Hac menasiki günleri hariç). Buna bazen "küçük hac" da denir.

Hanefî mezhebinde Hac, gücü yeten her Müslümana ömürde bir kez farzdır (farz). Umre ise ömürde bir kez yapılması müekked sünnettir (sünnet-i müekkede): sevabı çok büyüktür ve ihmal edilmemelidir, ama Hac gibi farz değildir. İlk Hacdan sonrasının tamamı nafile ibadettir.

İbrahim'in çağrısı ve telbiye

İbrahim Peygamber (aleyhisselam) ile oğlu İsmail, Kâbe'nin temellerini yükseltince Allah, İbrahim'e insanları Hacca çağırmasını emretti (Hac Suresi 22:27). Telbiye getiren her hacı bu çağrıya karşılık verir: "Buyur Allah'ım, buyur."

Âlimler, niyeti samimi, azığı ve parası helal olan hacıya hoş geldin ve müjde ile karşılık verildiğini, parası haram olanın ise çağrısının kabul edilmediğinin kendisine söylendiğini zikretmişlerdir. Ders basit ve ciddidir: evinizden çıkmadan önce niyetinizi ve malınızı temizleyin.

İslam'da Haccın kısa tarihi

• Hanefî kitaplarına göre Hac, Hicret'ten sonraki 9'uncu yılda farz kılındı (başka görüşler daha erken bir tarih verir).
• Hicretin 6'ncı yılında Peygamber ﷺ yaklaşık 1.500 Sahabî ile Umre için yola çıktı, ancak Hudeybiye'de durdurulduktan sonra meşhur antlaşma imzalandı.
• Hicretin 7'nci yılında geri döndüler ve kaza Umresi'ni (Umretü'l-Kazâ) yaptılar.
• Hicretin 8'inci yılında, Ramazan'da, Mekke Müslümanlara açıldı ve Kâbe'nin etrafındaki putlar kaldırıldı.
• Hicretin 10'uncu yılında Peygamber ﷺ Hac yapacağını duyurdu. Hanımlarıyla birlikte Zilkade'nin 25'inde Medine'den ayrıldı, çok sayıda Sahabî de arkasından gitti. Bu Hac, Haccü'l-İslâm, Haccü'l-Ekber ve Veda Haccı (Haccetü'l-Veda) olarak bilinir. Her hacının örnek aldığı Hac budur ve Arafat'taki hutbesi İslam tarihinin en önemli konuşmalarından biridir. Peygamber ﷺ bu Haccı kıran olarak yaptı; Hanefî mezhebinin Kıran'ı en faziletli şekil saymasının sebebi budur.

Hac kimlere farzdır: farz olma şartları

Hac, aşağıdaki şartların hepsini taşıyan kimseye farz olur:

İstitaat şunları içerir:

1. Gidiş-dönüş yol masrafı.
2. Yolculuk için azık ve harcama, ve kendisi yokken geçimini üstlendiği ailenin ihtiyacına yetecek miktar.
3. Gidiş ve dönüşte makul ölçüde güvenli bir yolculuk.
4. Yolculuğa elverişli beden sağlığı.
5. Oraya varıp menasiki tamamlamaya yetecek zaman.

Başkası adına Hac (Haccü'l-bedel). İmkânı olduğu hâlde iyileşme ümidi olmayan bir hastalık veya ileri yaş sebebiyle yolculuk yapmaktan kalıcı olarak âciz olan kimse, kendi yerine Hac yapacak birini göndermelidir. Hac farz olduktan sonra onu yapmadan ölen kişi, kendi terekesinden yapılması için vasiyet etmelidir. Vekilin kendi Haccını daha önce yapmış olması daha iyidir.

Kadınlar için ek şart. Kadının yolculukta kocası veya bir mahremi ile birlikte olması gerekir. Bkz. Bölüm 15.

Haccın sevabı

1. "Allah'ın misafiri" (Duyûfü'r-Rahmân) olma şerefine ulaşırsınız.
2. Büyük bir sevap kazanırsınız.
3. Yahudi veya Hristiyan olarak ölmekten kurtulursunuz: bu, Hacca gücü yettiği hâlde yapmayan kimseye yöneltilen uyarıdır.
4. Peygamber'in ﷺ hacılar için yaptığı mağfiret duasının şefaatine nail olursunuz.
5. Yeni doğmuş bebek gibi tertemiz olursunuz.
6. Cihadın en güzel çeşitlerindendir.
7. Kabul olmuş bir Haccın karşılığı ancak Cennettir.

Bu dünyadaki faydalar

1. Dünyanın dört bir yanındaki Müslümanlar birbirleriyle tanışır.
2. Ticaret ve ekonomi yararlanır.
3. Bütün Müslümanların eşitliği görülür.

Âhiretteki faydalar

1. Kendini ibadete adamayı öğrenmek.
2. Müslüman bir kişilik oluşturmayı öğrenmek.
3. Bu dünyadan ayrılmaya hazır olmayı öğrenmek.
4. Kâbe'ye bakmanın sevabı.
5. Her işi yalnızca Allah için ihlasla yapmayı kendine alıştırmak.
6. Allah'ın melekler huzurunda övmesi.
7. Mebrur bir Hacca ulaşmak.

Haccı mebrur yapan nedir

Gitmeden önce

• Niyetinizi sırf Allah için yapın, unvan, fotoğraf veya övgü için değil.
• Menasiki iyice öğrenin ve borcunuz olan zekâtı verdikten sonra helal kaynaklardan yeterli para götürün.
• İslam'ın diğer şartlarını, özellikle beş vakit namazı, zaten güzelce yerine getirdiğinizden emin olun.

Hac sırasında

• Her farzı ve vacibi doğru yerine getirin.
• İhramın yasaklarına riayet edin ve gerekirse dem (ceza) ödeyin.
• Refes (çirkin söz), füsuk (günah) ve cidâl (tartışma) etmekten kaçının, Bakara Suresi 2:197.

Döndükten sonra

• Günahtan ve kötülükten uzak durun.
• Daha çok hayır işleyin ki imanınız gelişmeye devam etsin.
• Ahlâkınızı ve davranışlarınızı ömür boyu istikrarla geliştirmeye devam edin.

Bu rehber nasıl düzenlendi

Bölümler, ihtiyaç duyacağınız sırayı izler:

• 1 · Anlam, farziyet ve sevap, bu bölüm.
• 2 · Bir bakışta Hac, bütün yolculuk tek bir tabloda.
• 3 · Kalbinizi ve işlerinizi hazırlamak.
• 4 · Kutsal Topraklar, Mekke, Kâbe ve Haccın yerleri.
• 5 · Farz, vacip ve Haccı yapmanın üç yolu.
• 6–10 · Menasikin kendisi: ihram, yasakları ve cezaları, tavaf, sa'y ve saç kesme ile ihramdan çıkma.
• 11–13 · Hac günleri: Arafat, Müzdelife ve Mina ile Cemerat.
• 14 · Adım adım Umre.
• 15–17 · Kadınlara ait hükümler, temizlik ve namaz ve sağlık ve güvenlik.
• 18 · Veda tavafı ve Medine ziyareti.
• 19 · Planlama ve pratik bilgiler.